Müasir dövrdə kiber təhlükəsizlik media mühitinin ən vacib istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Rəqəmsal texnologiyaların və sosial medianın sürətli inkişafı informasiyanın yayılmasını asanlaşdırmaqla yanaşı, yeni təhlükələrin də meydana çıxmasına səbəb olmuşdur. Bu gün sosial media platformalarında kiberhücumların, saxta xəbərlərin (fake news) və dezinformasiyanın qarşısını almaq əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çətin və mürəkkəb prosesdir. Xüsusilə saxta hesabların, bot şəbəkələrinin və süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış məzmunların artması informasiya təhlükəsizliyi baxımından ciddi problemlər yaradır.
Hazırda əsas çağırışlardan biri kiberhücumların sayının və mürəkkəbliyinin artmasıdır. Dövlət qurumları, özəl sektor və beynəlxalq təşkilatlar bu hücumların qarşısının alınması istiqamətində davamlı tədbirlər həyata keçirirlər. Bununla yanaşı, süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı bir çox sahələrdə insan əməyini əvəz etməyə başlamışdır. Media sektoru da bu dəyişiklikdən kənarda qalmamışdır. Xəbərlərin hazırlanması, məlumatların təhlili, auditoriyanın davranışının öyrənilməsi və məzmunun fərdiləşdirilməsi kimi proseslər artıq böyük ölçüdə süni intellekt alqoritmləri vasitəsilə həyata keçirilir.
Süni intellekt medianın inkişafına mühüm töhfələr versə də, onun imkanlarının da müəyyən sərhədləri mövcuddur. Xüsusilə böhran kommunikasiyası zamanı insan amili hələ də əvəzolunmazdır. Texnologiya məlumatları emal edə və müəyyən proqnozlar verə bilər, lakin hadisənin sosial, hüquqi və etik tərəflərini qiymətləndirmək, operativ qərarlar qəbul etmək və ictimaiyyətlə düzgün kommunikasiya qurmaq əsasən insanların üzərinə düşür.
Böhran kommunikasiyasında operativlik və düzgün informasiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, məktəbdə bir şagirdin dərsdən qaçması və qaçarkən xəsarət alması barədə məlumat sosial şəbəkələrdə yanlış formada yayılarsa, qısa müddətdə ciddi ictimai narahatlıq yarana bilər. Hadisənin təhrif olunaraq təqdim edilməsi təhsil müəssisəsinin nüfuzuna zərər vura, cəmiyyətdə çaşqınlıq yarada və müxtəlif şayiələrin yayılmasına səbəb ola bilər. Belə hallarda süni intellekt yalnız məlumatların emalında köməkçi rol oynaya bilər. Böhranın qarşısının alınması üçün aidiyyəti dövlət qurumları, hüquq-mühafizə orqanları və məsul şəxslər tərəfindən mediaya vaxtında, şəffaf və rəsmi açıqlamaların verilməsi vacibdir. Məhz düzgün qurulmuş böhran kommunikasiyası dezinformasiyanın yayılmasının qarşısını alan əsas vasitələrdən biridir.
Bu sahədə beynəlxalq təcrübə də göstərir ki, böhran vəziyyətində ilk saatlarda verilən rəsmi açıqlamalar ictimai rəyin formalaşmasına birbaşa təsir göstərir. Buna nümunə olaraq 2017-ci ildə ABŞ-da United Airlines şirkəti ilə bağlı baş vermiş hadisəni göstərmək olar. Şirkətin reyslərindən birində sərnişinin zorla təyyarədən çıxarılmasını əks etdirən videogörüntülər sosial şəbəkələrdə sürətlə yayıldı və qısa müddətdə dünya mediasının əsas gündəminə çevrildi. Hadisənin ilk mərhələsində verilən açıqlamalar ictimaiyyət tərəfindən qeyri-kafi hesab olunduğu üçün şirkətə qarşı tənqidlər daha da artdı və onun korporativ nüfuzuna ciddi zərbə dəydi. Yalnız sonradan şirkət rəhbərliyinin rəsmi şəkildə üzr istəməsi, araşdırmaya başlanıldığını açıqlaması və daxili qaydalarda dəyişikliklər etməsi böhranın idarə olunmasına müəyyən dərəcədə müsbət təsir göstərdi. Bu hadisə bir daha sübut edir ki, süni intellekt sosial şəbəkələrdə məlumatların monitorinqi və təhlili baxımından mühüm imkanlara malik olsa da, böhran zamanı operativ qərarların qəbulu, məsuliyyətin bölüşdürülməsi və ictimaiyyətlə etibarlı kommunikasiya yalnız peşəkar mütəxəssislər və təşkilat rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilə bilər.
Robot texnikası və süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə media strategiyalarının da yeni çağırışlara uyğun formalaşdırılması zəruridir. Texnologiyanın inkişaf tempi insanların ona uyğunlaşma sürətini üstələyir. Bu səbəbdən media sahəsində çalışan jurnalistlərin, kommunikasiya mütəxəssislərinin və informasiya təhlükəsizliyi üzrə əməkdaşların mütəmadi olaraq təlimlərə cəlb olunması, onların rəqəmsal savadlılığının artırılması və yeni texnologiyalara uyğun bacarıqlar qazanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
XXI əsrdə media təkcə informasiya vasitəsi deyil, həm də ictimai rəyin formalaşdırılmasına və qlobal proseslərə təsir göstərən mühüm güc mərkəzidir. İnformasiyanın sürətlə yayılması, rəqəmsal platformaların geniş auditoriyaya malik olması və sosial medianın gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi media strategiyalarının daha peşəkar şəkildə hazırlanmasını tələb edir. Bu prosesdə güclü idarəetmə, düzgün kommunikasiya siyasəti, informasiya təhlükəsizliyi və strateji planlaşdırma əsas rol oynayır.
Nəticə etibarilə, kiber təhlükəsizlik, süni intellekt və media bir-biri ilə sıx əlaqəli sahələrdir. Süni intellekt medianın inkişafını sürətləndirsə də, böhran kommunikasiyası, etik qərarların qəbulu, informasiyanın dəqiqliyinin yoxlanılması və ictimai etimadın qorunması kimi məsələlərdə insan amili hələ də həlledici rol oynayır. Gələcəkdə media sahəsinin davamlı inkişafı yalnız texnoloji yeniliklərlə deyil, həm də peşəkar kadr hazırlığı, effektiv kommunikasiya strategiyası və güclü kiber təhlükəsizlik mexanizmlərinin tətbiqi ilə mümkün olacaqdır.
Fuad Heydər
102info.az
