Bir çox insan sosial şəbəkəyə “cəmi 5 dəqiqə” baxmaq niyyəti ilə daxil olur. Lakin qısa müddət sonra saatına baxanda artıq 30 dəqiqə, bəzən isə bir saatdan çox vaxtın keçdiyini görür. Bu vəziyyət təkcə vaxtın düzgün planlaşdırılmaması ilə bağlı deyil. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, sosial media platformalarının işləmə prinsipi istifadəçinin diqqətini mümkün qədər uzun müddət saxlamaq üzərində qurulub.
Patrul.az-ın araşdırmalarına görə, bu halın əsas səbəblərindən biri sosial şəbəkələrin sonsuz məzmun axını (infinite scroll) və alqoritmlərdən istifadə etməsidir. İstifadəçi hər dəfə ekranı aşağı sürüşdürdükdə yeni videolar, paylaşımlar və tövsiyələr qarşısına çıxır. Beyin isə növbəti maraqlı məzmunun nə olacağını bilmədiyi üçün axtarışı davam etdirməyə meyilli olur. Davranış psixologiyasında bu, “dəyişkən mükafat sistemi” (variable reward) kimi tanınır və insanların platformada daha uzun qalmasına səbəb olur.
Araşdırmalar göstərir ki, qısa videoların sürətli ardıcıllıqla təqdim edilməsi beynin diqqət mexanizmlərinə təsir edir. Bir neçə saniyədən bir yeni məzmunla qarşılaşmaq istifadəçidə vaxt hissini zəiflədə bilir. Bu səbəbdən insanlar platformada keçirdikləri müddəti çox vaxt olduğundan daha qısa hesab edirlər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bildirişlər, bəyənmələr və yeni paylaşımlar da beynin mükafat sistemini aktivləşdirərək istifadəçini tətbiqə təkrar qayıtmağa təşviq edir. Nəticədə “bir neçə dəqiqəlik baxış” planlaşdırılmamış şəkildə xeyli uzana bilir.
Sosial şəbəkələrdə vaxtın hiss olunmadan keçməsi təsadüfi deyil. Platformaların dizaynı və alqoritmləri istifadəçinin diqqətini mümkün qədər uzun müddət saxlamağa hesablanıb. Mütəxəssislər vaxt itkisini azaltmaq üçün tətbiqlərə vaxt limiti qoymağı, bildirişləri məhdudlaşdırmağı və sosial şəbəkələrdən məqsədli şəkildə istifadə etməyi tövsiyə edirlər.
Cəmilə Cəfərzadə
102info.az
