Sevgi və qarşılıqlı bağlılıq üzərində qurulan münasibətlər insanın emosional rifahına müsbət təsir göstərir. Lakin hər münasibət sağlam olmur və bəzi xəbərdaredici əlamətlər zamanla adi davranış kimi qəbul edilir. İnsanlar çox vaxt münasibətdə yaşadıqları narahatlıqları yorğunluq, xarakter fərqləri və ya müvəqqəti problemlərlə əlaqələndirərək onları görməzdən gəlirlər. Halbuki mütəxəssislər bildirirlər ki, müəyyən davranış nümunələri uzun müddət davam etdikdə, bu, münasibətin qeyri-sağlam istiqamətdə inkişaf etdiyini göstərə bilər.
Patrul.az-ın araşdırmasına görə, amerikalı psixoloq Mark Trevers CNBC-də dərc olunan məqaləsində münasibətin sağlam olmadığını göstərən yeddi əsas əlaməti sadalayıb. Onun sözlərinə görə, bir çox insan aylarla, hətta illərlə münasibətdə problemlər yaşasa da, hisslərinin əsaslı olub-olmadığına şübhə edir, vəziyyəti şişirtdiyini düşünür və ayrılmaq qərarını verməkdə çətinlik çəkir.
Psixoloqun diqqət çəkdiyi ilk məqamlardan biri münaqişələrin necə idarə olunmasıdır. Sağlam münasibətdə fikir ayrılıqları qarşılıqlı hörmət çərçivəsində həll olunmağa çalışılır. Əgər mübahisələr zamanı tərəflər bir-birini alçaldır, təhqir edir və ya davamlı şəkildə hörmətsizlik nümayiş etdirirsə, bu, münasibətin ciddi təhlükə altında olduğunu göstərə bilər. Araşdırmalar da davamlı nifrət və hörmətsizlik hissinin ayrılıq riskini artıran əsas amillərdən biri olduğunu göstərir.
Digər mühüm əlamət isə psixologiyada “tələb-uzaqlaşma” modeli kimi tanınan davranış formasıdır. Bu vəziyyətdə tərəflərdən biri problemi müzakirə edib həll etmək istəyir, digəri isə söhbətdən yayınır, mövzunu dəyişir və ya ümumiyyətlə problemi qəbul etmir. Belə davranış zaman keçdikcə tərəflər arasında emosional məsafəni daha da artırır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, münasibətdə insanın özünü daim ehtiyatlı hiss etməsi də təhlükəli siqnallardandır. Əgər biri qarşı tərəfin reaksiyasından çəkinərək fikirlərini açıq ifadə edə bilmir, hər sözünü əvvəlcədən ölçüb-biçir və narazılığını dilə gətirməkdən qorxursa, bu münasibətdə emosional təhlükəsizlik hissinin zəiflədiyini göstərir.
Mark Trevers nəzarətin sevgi kimi təqdim edilməsinin də sağlam münasibət göstəricisi olmadığını vurğulayır. Tərəfdaşın daim harada olduğunuzu soruşması, telefonunuzu yoxlamaq istəməsi, dostlarınız və ailənizlə münasibətlərinizə müdaxilə etməsi ilk baxışdan qayğı kimi görünə bilər. Lakin bu davranışlar zamanla insanın şəxsi sərhədlərini pozaraq psixoloji nəzarət formasına çevrilə bilər.
Araşdırmada qeyd olunur ki, münasibətdə bütün problemlərə görə yalnız bir tərəfin günahlandırılması da qeyri-sağlam münasibətin əlamətlərindəndir. Sağlam münasibətlərdə məsuliyyət paylaşılır, tərəflər öz səhvlərini qəbul etməyi bacarırlar. Əgər hər mübahisənin sonunda günahkar yalnız bir nəfər elan edilirsə, bu, münasibətdə balansın pozulduğunu göstərir.
Psixoloq aqressiyanın yalnız fiziki zorakılıqdan ibarət olmadığını da xatırladır. Davamlı təhqir, alçaltma, hədələmə, manipulyasiya və emosional təzyiq də psixoloji zorakılıq formaları hesab olunur. Bu cür davranışlar insanın özünəinamını zəiflədə, uzunmüddətli stress və narahatlıq yarada bilər.
Ən ciddi əlamətlərdən biri isə insanın münasibət naminə öz şəxsiyyətini itirməyə başlamasıdır. Hobbilərdən, dostlardan, məqsədlərdən və şəxsi inkişafdan imtina etmək, yalnız qarşı tərəfin istəklərinə uyğun yaşamaq zamanla emosional tükənməyə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, sağlam münasibət insanın fərdiliyini məhdudlaşdırmamalı, əksinə, onun inkişafını dəstəkləməlidir.
Mark Trevers vurğulayır ki, ideal münasibət mövcud deyil və hər cütlük müəyyən çətinliklərlə üzləşə bilər. Lakin sadalanan davranışlardan bir neçəsi davamlı xarakter alır, zaman keçdikcə güclənir və münasibətdə özünü təhlükəsiz hiss etmək mümkün olmursa, vəziyyətə ciddi yanaşmaq vacibdir. Belə hallarda peşəkar psixoloji dəstək almaq münasibətin gələcəyini daha sağlam şəkildə qiymətləndirməyə və düzgün qərar verməyə kömək edə bilər.
Ləman Sərraf
102info.az
