Valideynlərin ən çox çətinlik çəkdiyi məqamlardan biri uşağın güclü emosiyalar yaşadığı anlardır. Qəzəb, qorxu, məyusluq və ya kədər zamanı bir çox valideyn instinktiv olaraq “Sakitləş”, “Ağlama”, “Heç nə olmayıb” kimi ifadələr işlədir. Lakin uşaq psixoloqları bildirirlər ki, bu cür sözlər əksər hallarda gözlənilən effekti vermir. Əksinə, uşağın hisslərinin qəbul edilmədiyini düşündüyü üçün onun emosional reaksiyası daha da güclənə bilər.
Patrul.az xəbər verir ki, son araşdırmalar uşağı sakitləşdirmək üçün ən təsirli üsullardan biri olaraq “elə indi” ifadəsindən istifadə etmək olduğunu göstərir. Mütəxəssislərin fikrincə, “Bilirəm ki, sən elə indi çox əsəbisən” və ya “Elə indi bu vəziyyət sənə çox çətin görünür” kimi cümlələr uşağın yaşadığı hisslərin qəbul edildiyini göstərməklə yanaşı, onun bu emosiyaların daimi olmadığını anlamasına kömək edir.
Uşaq psixoloqları Rebekka Veksner və Adina Çesir vurğulayırlar ki, uşaqlar xüsusilə kiçik yaşlarda hisslərinin müvəqqəti olduğunu dərk etməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar həmin an yaşadıqları emosiyanı sanki heç vaxt bitməyəcək bir vəziyyət kimi qəbul edə bilərlər. “Elə indi” ifadəsi isə uşağa bu hisslərin zamanla dəyişəcəyini və keçəcəyini dolayı şəkildə çatdırır. Bu yanaşma uşağın emosiyalarını inkar etmir, əksinə, onları qəbul edərək təhlükəsizlik hissini gücləndirir.
Psixoloqlar qeyd edirlər ki, emosional gərginlik zamanı uşağın ən böyük ehtiyacı dərhal məsləhət almaq və ya problemin həllini eşitmək deyil. O, ilk növbədə hisslərinin görüldüyünü, başa düşüldüyünü və qəbul edildiyini hiss etmək istəyir. Valideyn “Görürəm ki, bu, sənin üçün həqiqətən çətindir” dedikdə uşaq tək olmadığını anlayır və emosional yükü tədricən azalır.
Mütəxəssislər valideynlərə səs tonuna da diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Böyüklər həyəcanlandıqda səsini qaldırmağa meyilli olurlar. Halbuki sakit və asta danışmaq uşağın sinir sisteminə də sakitləşdirici təsir göstərir. Bununla yanaşı, uşağın göz səviyyəsinə enərək onunla danışmaq, göz təması qurmaq və təhlükəsizlik hissi yaratmaq emosional tənzimlənməni asanlaşdırır.
Araşdırmalarda maraqlı hesab edilən digər məqam isə “Sakitləş” əmrinin əvəzinə sadə hərəkətlər təklif edilməsidir. Məsələn, “Gəl birlikdə üç qurtum su içək”, “Mənimlə birlikdə dörd dəfə tullanaq”, “Birlikdə dərindən nəfəs alaq” kimi sadə tapşırıqlar uşağın diqqətini emosional gərginlikdən yayındırır və bədənin stress reaksiyasını azaltmağa kömək edir. Bu cür fiziki fəaliyyətlər sinir sisteminin tədricən tarazlaşmasına şərait yaradır.
Psixoloqlar valideynlərin yol verdiyi ən geniş yayılmış səhvlərdən birinin uşağın hisslərini kiçiltmək olduğunu bildirirlər. “Bunda ağlayacaq nə var?”, “Böyük məsələ deyil”, “Qorxma, heç nə olmayıb” kimi ifadələr böyüklərə təsəlliverici görünsə də, uşaq üçün əks təsir yarada bilər. Çünki bu zaman o, yaşadığı hisslərin önəmsiz hesab edildiyini düşünür. Nəticədə özünü ifadə etmək üçün daha yüksək səslə ağlamağa, qışqırmağa və ya aqressiv davranmağa başlaya bilər.
Bununla belə, mütəxəssislər vurğulayırlar ki, “elə indi” ifadəsi bütün uşaqlarda eyni nəticəni verməyə bilər. Hər uşağın temperamentinə, yaşına və emosional xüsusiyyətlərinə uyğun fərqli yanaşmalar tələb oluna bilər. Əsas məqsəd uşağın emosiyasını dəyişməyə çalışmaq deyil, onu anlamaq və təhlükəsiz şəkildə həmin hissi yaşamasına dəstək olmaqdır.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, uşağın emosional sağlamlığının təməli onun hisslərinin qəbul edildiyi ailə mühitində formalaşır. Valideynin sakit davranışı, anlayış göstərməsi və “bu hiss də keçəcək” mesajını düzgün şəkildə verməsi uşağın gələcəkdə emosiyalarını idarə etməyi öyrənməsinə, özünəinamlı və psixoloji cəhətdən daha dayanıqlı fərd kimi yetişməsinə mühüm töhfə verir.
Ləman Sərraf
102info.az
