İnsanlar ünsiyyət zamanı yalnız sözlərlə deyil, baxışları, mimikaları və bədən dili ilə də qarşı tərəfə müxtəlif mesajlar ötürürlər. Məhz buna görə də uzun illərdir göz təması psixologiyada ən çox araşdırılan mövzulardan biri hesab olunur. Cəmiyyətdə geniş yayılmış fikirlərdən biri də budur ki, gözlərə baxmayan insan nəyisə gizlədir və ya səmimi deyil. Lakin müasir psixoloji araşdırmalar göstərir ki, bu qənaət hər zaman doğru olmaya bilər.
Patrul.az mövzu ilə bağlı beynəlxalq araşdırmaları təhlil edib.
“Verywell Mind” portalının ekspertlərinin və “SAGE Publications” jurnalında dərc olunan tədqiqatların nəticələrinə görə, göz təması quran insanlar əksər hallarda daha etibarlı, özünəinamlı, ünsiyyətcil və səmimi təsir bağışlayırlar. Məhz buna görə iş görüşlərində, təqdimatlarda və gündəlik ünsiyyətdə göz təması mühüm sosial bacarıqlardan biri hesab edilir.
Ancaq mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, göz təmasından yayınmaq heç də avtomatik olaraq yalan danışmaq və ya nəyisə gizlətmək demək deyil. İnsanlar müxtəlif psixoloji səbəblərə görə baxışlarını qarşı tərəfdən yayındıra bilərlər. Utancaqlıq, sosial narahatlıq, həyəcan, özünəinamın zəif olması və hətta güclü emosional həyəcan belə buna səbəb ola bilər.
Psixoloqlar bildirirlər ki, xüsusilə romantik hisslər yaşayan insanlar bəzən qarşı tərəfin gözlərinə baxmaqda çətinlik çəkirlər. Məsələn, kişi söhbət etdiyi qadının gözlərinə baxmırsa, bu, onun qeyri-səmimi olmasından deyil, həyəcan və ya xəcalət hissindən qaynaqlana bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, bəzi insanlar isə ümumiyyətlə gözlərə deyil, həmsöhbətin alnına, əllərinə, saçına və ya üzünün digər hissələrinə baxırlar. Bunun əsas səbəbi diqqəti daha yaxşı cəmləmək və deyilənləri daha rahat qavramaq istəyi ola bilər. Digər hallarda isə bu davranış birbaşa göz təmasından narahat olan insanların özlərini daha rahat hiss etmək üçün seçdikləri şüuraltı üsullardan biridir.
Oksford Universitetinin alimləri də hesab edirlər ki, göz təması təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də emosiyaların sözsüz ifadəsində mühüm rol oynayır. Qarşı tərəfin baxışlarını hiss etmək insanlar arasında etimadı artırır, qarşılıqlı hörmət mühiti yaradır və emosional əlaqənin güclənməsinə kömək edir.
Bununla belə, mütəxəssislər göz təmasının da həddi olduğunu bildirirlər. Fasiləsiz şəkildə qarşı tərəfin gözlərinə baxmaq təbii deyil və hətta narahatlıq yarada bilər. Psixoloqlar bunun əvəzinə “50/70 qaydası”ndan istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Bu qaydaya əsasən, danışarkən vaxtın təxminən 50 faizində, dinləyərkən isə təxminən 70 faizində göz təmasını qorumaq daha təbii və effektiv ünsiyyət forması hesab olunur.
Ekspertlər onu da vurğulayırlar ki, əgər həmsöhbətiniz gözlərinizə baxmırsa, bunu dərhal mənfi qiymətləndirmək düzgün deyil. Onun baxışını israrla tutmağa çalışmaq əvəzinə, ünsiyyəti təbəssüm, baş hərəkətləri və açıq bədən dili ilə davam etdirmək daha sağlam yanaşma hesab edilir.
Araşdırmalar göstərir ki, insanın baxışları onun emosional vəziyyəti haqqında müəyyən ipucları versə də, təkcə göz təmasına əsaslanaraq xarakteri, niyyəti və ya dürüstlüyü barədə qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Psixoloqlar hesab edirlər ki, ünsiyyətdə ən doğru yanaşma bir davranışı ayrı-ayrılıqda deyil, mimika, səs tonu, bədən dili və danışıq tərzi ilə birlikdə qiymətləndirməkdir. Bu baxımdan gözlər çox şeyi ifadə etsə də, onlar heç vaxt insan haqqında bütün həqiqəti təkbaşına danışmır.
Ləman Sərraf
102info.az
