Son illər Azərbaycanda və dünyada yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların həyatını itirməsi halları cəmiyyəti ciddi narahat edən problemlərdən birinə çevrilib. Bəzən bu ölümlər intihar kimi qeydə alınır, bəzən yol-nəqliyyat hadisələri, bədbəxt hadisələr, zorakılıq və ya nəzarətsizlik nəticəsində baş verir. Hər bir faciənin arxasında isə bir ailənin dağılan dünyası, yarımçıq qalan arzular və cavabsız suallar dayanır.
Araşdırmalar göstərir ki, uşaqlar arasında həyatın erkən yaşda itirilməsi təkcə hüquq-mühafizə orqanlarının deyil, bütün cəmiyyətin diqqət mərkəzində olmalıdır. Uşaqların hüquqlarının qorunması, psixoloji sağlamlığının təmin edilməsi və təhlükəsiz mühitdə böyüməsi dövlət və cəmiyyət qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir.
Mütəxəssislərin fikrincə, son illərdə uşaqların psixologiyasına ən güclü təsir göstərən amillərdən biri sosial şəbəkələrdir. Virtual aləmdə təhqir olunmaq, lağ obyektinə çevrilmək, təzyiqlərə məruz qalmaq və özünü başqaları ilə müqayisə etmək bəzi yeniyetmələrdə dərin psixoloji sarsıntılar yaradır.
Bir çox hallarda valideynlər övladlarının internetdə hansı məzmunlarla qarşılaşdığından xəbərsiz olur. Yeniyetmələr isə yaşadıqları problemləri gizlətməyə üstünlük verirlər. Nəticədə psixoloji gərginlik artır və təhlükəli vəziyyətlər yaranır.
Araşdırmalar göstərir ki, məktəbdə zorakılıq, təhqir, müəllim və ya həmyaşıdlarla problemlər uşaqların psixoloji vəziyyətinə ciddi təsir edir. Məktəbdə özünü tənha hiss edən, dost tapa bilməyən və ya davamlı təzyiqə məruz qalan uşaqlarda depressiv hallar daha çox müşahidə edilir. Uşaqların emosional vəziyyətinə vaxtında diqqət yetirilmədikdə bu problemlər daha ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Bir çox faciələrin kökündə ailə münasibətlərindəki gərginlik dayanır. Valideynlərin boşanması, ailədaxili münaqişələr, iqtisadi çətinliklər, uşağa qarşı laqeyd münasibət və ya həddindən artıq təzyiq yeniyetmələrin psixoloji durumuna mənfi təsir göstərir.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, uşaqla gündəlik ünsiyyət quran valideyn onun davranışındakı dəyişiklikləri daha tez hiss edə bilər. Lakin bəzi hallarda ailələr uşağın yaşadığı daxili böhranı görmür və ya buna kifayət qədər əhəmiyyət vermirlər.
Yetkinlik yaşına çatmayanların həyatını itirməsinin əsas səbəblərindən biri də yol-nəqliyyat hadisələridir. Avtomobildə təhlükəsizlik kəmərindən istifadə edilməməsi, sürət həddinin aşılması, sürücülərin məsuliyyətsiz davranışı və piyadaların təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməməsi hər il çoxsaylı uşağın həyatına son qoyur.
Xüsusilə yay aylarında uşaqların nəzarətsiz şəkildə küçələrdə, magistral yolların yaxınlığında oynaması faciə riskini artırır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, yeniyetməlik dövrü insan həyatının ən həssas mərhələlərindən biridir. Bu dövrdə emosional dəyişikliklər sürətlənir, özünəinam problemləri yaranır, gələcəklə bağlı narahatlıqlar artır.
Araşdırmalar göstərir ki, ümidsizlik hissi, məktəbdə təhlükəsizlik problemləri, zorakılıq və sosial təcrid yeniyetmələr üçün ciddi risk faktorları hesab olunur.
Bu problemin həlli üçün yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti kifayət deyil. Məktəblərdə psixoloqların fəaliyyətinin gücləndirilməsi, valideynlərin maarifləndirilməsi, sosial şəbəkələrdə təhlükəli məzmunların qarşısının alınması və uşaqlarla daha çox ünsiyyət qurulması vacibdir.
Ekspertlər hesab edir ki, hər bir məktəbdə psixoloji dəstək mexanizmləri gücləndirilməli, ailələr uşaqların emosional vəziyyətinə daha həssas yanaşmalıdır. Bu istiqamətdə müxtəlif təşəbbüslərin vacibliyi uzun illərdir vurğulanır.
Uşaqların həyatını itirməsi ilə nəticələnən hər hadisə cəmiyyət üçün ciddi xəbərdarlıqdır. İstər intihar, istər yol qəzası, istərsə də digər faciələr olsun, onların arxasında diqqətdən kənarda qalan problemlər dayanır. Uşaqları qorumağın yolu yalnız qanunlardan deyil, ailədən, məktəbdən və cəmiyyətin hər bir üzvünün məsuliyyətindən keçir.
Tural Kəlbəcərli yazır:
“Bir uşağın itkisi yalnız bir ailənin deyil, bütöv cəmiyyətin itkisidir. Hər itirilən həyat bizə bir sual verir: Görəsən, biz onu vaxtında eşitdikmi?”
102info.az
