Erkən nikahlar, dünya üzrə bir çox cəmiyyətlərdə mövcud olan ciddi sosial problemdir. Bu problem, xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrdə geniş yayılmışdır və gənc qızların həyatına mənfi təsir göstərir. Azərbaycan da bu problemdən azad deyil. Erkən nikahlar sağlam həyat tərzini təhlükə altına alır və bir çox sosial, iqtisadi və psixoloji problemlərə səbəb olur.
Erkən Nikah Nədir?
Erkən nikah, yaş həddi qanunla müəyyən olunmuş yetkinlik yaşına çatmamış şəxslərin evlənməsi deməkdir. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən, evlilik yaşı qadınlar və kişilər üçün 18-dir. Lakin bəzi hallarda valideynlərin və ya qəyyumların razılığı ilə bu yaş 17-yə endirilə bilər. Buna baxmayaraq, erkən yaşda nikahın qarşısının alınması üçün qanunvericilik ciddi tədbirlər görməli və ictimaiyyət bu mövzuda maarifləndirilməlidir.
Erkən Nikahın Mənfi Təsirləri
Təhsil İmkanlarının Məhdudlaşdırılması: Erkən yaşda nikah quran qızlar, təhsil almaq imkanından məhrum olurlar. Bu, onların gələcəkdə özünü inkişaf etdirməsi və iqtisadi müstəqillik qazanması üçün ciddi maneələr yaradır. Təhsil almayan qızlar, daha sonra əmək bazarında aşağı maaşlı və ya qeyri-rəsmi işlərə yönəlir, bu da onların və ailələrinin iqtisadi vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
Sağlamlıq Riskləri: Erkən yaşda hamiləlik və doğum qadınlar üçün ciddi sağlamlıq riskləri yaradır. Həm ana, həm də körpənin ölüm riski artır, çünki gənc qızlar fiziki və psixoloji olaraq hamiləlik və analıq üçün yetərincə hazır olmurlar. Gənc analarda tez-tez rast gəlinən sağlamlıq problemləri arasında qanaxma, qida çatışmazlığı və psixoloji problemlər ön sırada durur.
Psixoloji Təsirlər: Uşaq yaşda evlilik qızların psixoloji vəziyyətinə böyük zərbə vurur. Erkən nikah onları uşaq kimi yaşamaq, özünü tanımaq və inkişaf etdirmək imkanından məhrum edir. Bu isə dərin psixoloji travmalar, depressiya, özünəinamın azalması və bəzən intihar cəhdlərinə səbəb ola bilər.
İctimai Problemlər: Erkən nikahlar həmçinin cəmiyyətin ümumi inkişafına mane olur. Qadınların təhsil səviyyəsi və iqtisadi müstəqilliyi artdıqca, bu cəmiyyətin daha sürətlə inkişaf etməsinə və rifahın yüksəlməsinə səbəb olur. Erkən nikahlar isə bu potensialı məhv edir.
Erkən Nikahların Qarşısını Almaq Üçün Nə Etməliyik?
Maarifləndirmə Kampaniyaları: Cəmiyyətin erkən nikahların fəsadları barədə məlumatlandırılması çox vacibdir. Hökumət və qeyri-hökumət təşkilatları, məktəblər və media bu sahədə genişmiqyaslı maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirməlidir. Gənclər və onların valideynləri erkən nikahın zərərləri haqqında məlumatlandırılmalı və bu problemin qarşısını almaq üçün yollar göstərilməlidir.
Qanunların Gücləndirilməsi: Erkən nikahlara qarşı qanunvericiliyin sərtləşdirilməsi zəruridir. Qanunların tətbiqi ciddi şəkildə nəzarət edilməli və qanun pozuntuları ciddi şəkildə cəzalandırılmalıdır. Erkən nikaha məcbur etmə və bu nikahların qeydiyyatına icazə vermə cəhdləri hüquqi yolla qarşısı alınmalıdır.
Təhsilin Təşviqi: Qızların təhsildən kənarlaşdırılmasının qarşısını almaq üçün təhsil siyasəti gücləndirilməlidir. Qızların məktəbə davamiyyətini artırmaq və onların təhsili üçün daha əlverişli mühit yaratmaq, erkən nikahların azalmasına kömək edə bilər. Xüsusilə kənd yerlərində qızların təhsili üçün xüsusi proqramlar həyata keçirilməlidir.
İqtisadi Dəstək: Ailələrə iqtisadi dəstək proqramları tətbiq olunmalıdır ki, onlar qızlarını erkən nikaha məcbur etmək əvəzinə təhsilə və şəxsi inkişafına investisiya etsinlər. Ailə planlaşdırılması, iqtisadi müstəqillik və qadınların əmək bazarına daxil olması sahəsində dəstək proqramları erkən nikahların qarşısını almaqda mühüm rol oynaya bilər.
Nəticə
Erkən nikahlar nəinki qızların, həm də bütün cəmiyyətin gələcəyini təhlükə altına alır. Hər bir uşaq hüququ var ki, sağlam, təhsilli və xoşbəxt həyat yaşasın. Erkən nikaha “YOX” demək, sağlam və inkişaf etmiş bir cəmiyyətin qurulmasında atılacaq ən vacib addımlardan biridir. Cəmiyyət olaraq, erkən nikahların qarşısını almaq üçün hamımız birləşməli və bu problemin kökünü kəsmək üçün əlimizdən gələni etməliyik.
Könül Nəbizadə
102info.az saytinin redaktoru
“Qızıl qələm” mükafatı laureatı
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (AJB)
Vətənpərvərlik işində xidmətlərə görə medalla təltif edilmiş
Azərbaycan Qarabağ Müharibəsi əlilləri, veteranları və şəhid ailələri ictimai birliyinin fəxri üzvü.
102info.az
