Psixi sağlamlıq sahəsi cəmiyyətin ən vacib sahələrindən biri olaraq insanların rifahına, əmək qabiliyyətinə və ümumilikdə həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir edir. Bu səbəbdən, bu sahədə qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, ictimai nəzarətin artırılması və vətəndaşların hüquqlarının qorunması istiqamətində davamlı işlərin görülməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsman) yanında fəaliyyət göstərən “Psixi sağlamlıq və insan hüquqları” sahəsində İşçi Qrupun təşəbbüsü ilə aparılmış ictimai rəy sorğusu və sosial şəbəkələrin monitorinqi bu sahədəki mövcud problemləri və təkmilləşdirilməyə ehtiyac olan sahələri üzə çıxarıb. Xüsusilə, aşağıdakı əsas məsələlər diqqət mərkəzindədir:
- Sosial şəbəkələrdə qeyri-qanuni fəaliyyətlər
Son dövrlərdə sosial şəbəkələr və internet platformalarında psixoloji yardım adı altında qeyri-peşəkarların fəaliyyət göstərdiyi müşahidə olunur. Bu, təkcə psixi sağlamlıq xidmətlərinin keyfiyyətinə deyil, həm də insanların hüquqlarının pozulmasına səbəb ola bilər. Belə ki, xüsusi təhsil almayan, bu sahədə müvafiq icazə və lisenziyası olmayan şəxslər tərəfindən göstərilən xidmətlər vətəndaşların sağlamlığına mənfi təsir edə bilər. Bu kimi halların qarşısının alınması üçün:
Sosial şəbəkələrdə belə xidmətlərin reklamının və təşviqinin məhdudlaşdırılması mexanizmləri hazırlanmalıdır.
Qanunvericilikdə qeyri-qanuni psixoloji yardım göstərənlərə qarşı sanksiyaların artırılması təmin edilməlidir.
Onlayn platformalarda bu sahədə fəaliyyət göstərən şəxslərin lisenziya tələblərinə uyğunluğunun yoxlanması mexanizmləri gücləndirilməlidir.
- İctimai məlumatlandırma və maarifləndirmə
İctimaiyyət arasında psixi sağlamlıq xidmətləri barədə məlumatlandırmanın aşağı səviyyədə olması insanların qeyri-peşəkar şəxslərə müraciət etməsinə səbəb olur. Bu məqsədlə:
Psixi sağlamlıq xidmətlərinin qanuni təminat yolları və peşəkar mütəxəssislərin tanıdılması üzrə geniş maarifləndirmə kampaniyaları keçirilməlidir.
Rəsmi dövlət qurumlarının və müvafiq icra orqanlarının internet resurslarında psixoloji yardım xidmətləri barədə etibarlı məlumatların yayımlanması təmin olunmalıdır.
- Nəzarət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi
Psixi sağlamlıq sahəsində qanun pozuntularının qarşısını almaq üçün nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir. Bunun üçün:
Xüsusi olaraq psixoloji yardım xidmətləri göstərmək hüququ olan şəxslərin reyestri yaradılmalı və ictimaiyyətə açıq olmalıdır.
Dövlət qurumları tərəfindən psixoloji xidmətlərin keyfiyyətinə nəzarət etmək üçün xüsusi komissiyalar və ya monitorinq qrupları yaradılmalıdır.
Sosial şəbəkələrdə və onlayn platformalarda fəaliyyət göstərən şəxslərin yoxlanılması üçün müasir texnologiyalardan istifadə edilməlidir.
- Hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi
Psixi sağlamlıq xidmətlərinin göstərilməsinə dair qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi bu sahədə yaranan boşluqları aradan qaldırmaq üçün vacibdir. Təkliflərə aşağıdakılar daxildir:
Psixi sağlamlıq xidmətləri göstərən şəxslərin təhsil, təcrübə və etik tələblərini müəyyən edən yeni normativ aktların qəbul edilməsi.
Onlayn psixoloji xidmətlərə dair xüsusi qaydaların işlənib hazırlanması.
Nəticə
Ombudsman yanında “Psixi sağlamlıq və insan hüquqları” İşçi Qrupu tərəfindən aparılmış sorğu və monitorinq nəticələri bu sahədə mövcud problemlərin aktuallığını bir daha təsdiqləyir. Bu nəticələr əsasında hazırlanacaq təkliflər paketi dövlət qurumlarına təqdim olunacaq və psixi sağlamlıq sahəsində qanunvericiliyin və idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə töhfə verəcək. Məqsəd, ölkədə insanların psixi sağlamlığının daha effektiv qorunması və bu sahədə insan hüquqlarının tam təmin olunmasıdır.
102info.az
