Azərbaycan səhiyyəsində mühüm addımlar: AEM və TƏBİB-in məsuliyyətli fəaliyyəti. Bir tərəfdə milyonlarla tibbi xidmət, digər tərəfdə dərman təhlükəsizliyinə nəzarət – səhiyyənin görünən və görünməyən böyük işi.
Səhiyyə elə bir sahədir ki, burada görülən işin nəticəsi yalnız hesabatlarda deyil, insanların həyatında özünü göstərir. Bir həkimin vaxtında qoyduğu diaqnoz, laboratoriyanın verdiyi dəqiq nəticə, xəstəxanada göstərilən tibbi xidmət, aptekdə satılan dərmanın təhlükəsizliyi – bütün bunlar birbaşa insan sağlamlığı ilə bağlıdır.
Azərbaycan səhiyyəsində son illərdə aparılan islahatlar fonunda Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi – TƏBİB və Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzi – AEM müxtəlif istiqamətlər üzrə mühüm funksiyalar həyata keçirir.
Bu qurumların fəaliyyət sahələri fərqli olsa da, ortaq nöqtə birdir: vətəndaşın sağlamlığının qorunması və tibbi xidmətlərin daha sistemli təşkil edilməsi.
TƏBİB-in əsas fəaliyyət istiqaməti tabeliyində olan dövlət tibb müəssisələrinin idarə edilməsi, tibbi xidmətlərin təşkili, keyfiyyətinin yüksəldilməsi və əlçatanlığının təmin edilməsidir. TƏBİB-in rəsmi məlumatına əsasən, 2025-ci il ərzində tabeliyindəki tibb müəssisələrində 11 milyon 92 min 288 müraciət qeydə alınıb, 40 milyon 717 min 391 tibbi xidmət və 17 milyon 378 min 700 laborator xidmət göstərilib.
Bu rəqəmlərin arxasında minlərlə tibb əməkdaşının gündəlik əməyi dayanır.
Xüsusilə laborator xidmətlərin həcmi səhiyyə sistemində diaqnostikanın nə qədər böyük yer tutduğunu göstərir. Müasir tibbdə düzgün müalicə qərarının qəbulunda laborator nəticələrin əhəmiyyəti danılmazdır. Qanın, sidiyin, müxtəlif bioloji nümunələrin və digər göstəricilərin müayinəsi həkim üçün xəstənin vəziyyətinin qiymətləndirilməsində mühüm informasiya mənbəyidir.
2025-ci ilin yalnız ilk rübündə TƏBİB-in tabeliyindəki tibb müəssisələrində 8 milyon 463 min 233 laborator müayinə aparılıb. Həmin dövrdə laborator xidmətlərin sayı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9 faiz artıb.
2026-cı ildə də bu istiqamətdə aktivlik davam edib. Məsələn, yalnız fevral ayında 3 milyon 565 min 573 laborator müayinə həyata keçirilib və bu göstərici 2025-ci ilin fevralı ilə müqayisədə 20 faiz artım təşkil edib.
Amma səhiyyə yalnız xəstəxanada göstərilən tibbi xidmətdən ibarət deyil.
Vətəndaşın sağlamlığı üçün dərmanın keyfiyyəti və təhlükəsizliyi də ən az diaqnostika qədər əhəmiyyətlidir. Məhz burada Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzinin – AEM-in fəaliyyəti ön plana çıxır.
AEM-in əsas istiqamətlərindən biri dərman vasitələrinin keyfiyyəti, təhlükəsizliyi və dövriyyəsinə dövlət nəzarəti ilə bağlı fəaliyyətlərin həyata keçirilməsidir. Bu sahədə yaradılan Dərman Vasitələrinin Təqib və İzləmə Sistemi mühüm rəqəmsal mexanizmlərdən biridir.
Rəsmi məlumata görə, sistem 1 yanvar 2024-cü ildən mərhələli şəkildə tətbiq edilir və dərman vasitələrinin istehsal və ya idxalından son istehlakçıya qədər hərəkətinin izlənməsinə imkan verir. İlkin mərhələdə psixotrop və güclü təsir edən dərman vasitələrinin izlənməsi həyata keçirilib.
Burada əsas məsələ sadəcə elektron sistemin mövcudluğu deyil. Əsas məsələ sistemin real fəaliyyəti, aşkar edilən problemlərə münasibət və həmin problemlərin aradan qaldırılmasıdır.
Məsələn, AEM 24 iyul 2026-cı ildə dərman vasitələrinin Təqib və İzləmə Sistemindən istifadə zamanı aşkar edilmiş nöqsanlarla bağlı bir sıra iri əczaçılıq şirkətlərinin rəhbərliyi ilə görüş keçirib. Görüşdə müəyyən edilmiş problemlər müzakirə olunub və gələcəkdə ciddi uyğunsuzluqların qarşısının alınması üçün tədbirlər nəzərdən keçirilib.
AEM-in rəsmi məlumatına əsasən, 2026-cı ilin iyulunda Bakı və regionlarda 78 aptek, avqust ayında isə 70 aptek yoxlanılıb. Bu yoxlamalar dərman dövriyyəsi və aptek fəaliyyəti üzərində nəzarət mexanizmlərinin davam etdiyini göstərir.
Burada bir məqam xüsusi vurğulanmalıdır: nəzarət yalnız cəza mexanizmi kimi başa düşülməməlidir. Nəzarətin əsas məqsədi səhvlərin vaxtında aşkarlanması, risklərin azaldılması və qaydaların icrasının təmin edilməsidir.
TƏBİB-in fəaliyyətində də eyni yanaşmanın başqa istiqamətdə tətbiq olunduğunu görmək mümkündür. Qurumun məlumatına görə, tabeliyindəki tibb müəssisələrində tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin artırılması, şəffaflığın və vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsi məqsədilə planlı və növbədənkənar monitorinqlər aparılır. Bu monitorinqlərdə tibbi sənədləşmə, klinik protokollara əməl olunması, müayinə və müalicə prosesləri, işçi heyətinin peşə hazırlığı, sertifikasiya və digər məsələlər qiymətləndirilir.
Vətəndaşın səsi də bu sistemdə nəzərə alınır. TƏBİB-in məlumatına görə, pasiyentlər e-Tabib mobil tətbiqi vasitəsilə aldıqları tibbi xidmətləri qiymətləndirə bilirlər. 2025-ci ilin ilk altı ayında bu platforma üzərindən 29 min vətəndaş müraciəti qeydə alınıb.
Bütün bunlar bir həqiqəti ortaya qoyur: səhiyyə sistemində keyfiyyət yalnız həkimin işi ilə ölçülmür.
Laboratoriya əməkdaşı, həkim, tibb bacısı, əczaçı, farmakonəzarət mütəxəssisi, monitorinq aparan əməkdaş – hər birinin gördüyü iş son nəticədə insan sağlamlığı ilə bağlıdır.
Bu səbəbdən səhiyyədə rəqəmlərlə yanaşı, həmin rəqəmlərin arxasındakı məsuliyyət də görünməlidir.
Milyonlarla tibbi xidmət göstərmək böyük işdir. Milyonlarla laborator müayinə aparmaq böyük məsuliyyətdir. Minlərlə aptekə nəzarət etmək isə davamlı diqqət və peşəkarlıq tələb edir.
Azərbaycan səhiyyəsinin qarşısında əsas məsələ yalnız xidmətlərin sayını artırmaq deyil. Əsas hədəf xidmətin keyfiyyətini, təhlükəsizliyini, əlçatanlığını və vətəndaş məmnunluğunu davamlı şəkildə yüksəltməkdir.
Çünki səhiyyədə ən mühüm statistika rəqəmlər deyil.
O rəqəmlərin arxasında insan həyatı dayanır.
Və insan həyatı ilə bağlı görülən hər iş həm peşəkarlıq, həm də böyük məsuliyyət tələb edir.
Turan Hacıyev
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü,
“Qızıl Qələm” Media Mükafatı laureatı
102info.az
