Unutsaq, unudularıq
ZİMİSTANA DÖNƏN BAHAR
İlk redaktoruma “Əlifba” müəllimim qədər borcluyam
Sonuncu abzast
…Məni qınamayın, elə çaşmışam ki, sözlərimin baş-ayaq olduğunun, fikirlərimin dolaşıq kələfə döndüyünün fərqinə vara bilmirəm. Öyrəşmişdim, daha doğrusu, O, məni öyrətmişdi ki, yazını sonuncu abzastına qədər fikrində ilmələyənədək qələmi kağıza pənah gətirmə, yoxsa dolaşarsan…
İndi bax, eləcə dolaşmışam, eşitdiyim bir qara xəbər qara buluda dönüb gözlərimə hopub… Qapqara daha bir yazı üzərində düşünürəm. Düşünməyə gücüm çatmır. Heç belə olmamışdım. Ən ağır mövzuları qələmə alanda «Əlifba müəllimim» qədər borclu olduğum ilk redaktorumun ustad kəlmələri məni həvəsə gətirirdi…
Xatirimdədir, redaksiyaya işə dəvət alanda və elə ilk yazını əllərim titrəyə-titrəyə Ona təqdim edəndə mehriban çöhrəsi ilə məni elə qarşıladı ki, sanki illərdir yanında dərs keçmişdim. Qəzetçiliyin, jurnalistliyin çətin, ağır, məsuliyyətli, lakin şərəfli peşə olduğunu mənə anladırdı, əlbəttə, təkcə mənə yox…
Kəlbəcərsizliyimizin ağrı-acıları ilə daha çox üzləşən ilk redaktorumun şəxsiyyətini ifadə edəcək söz tapmır, ya da belə bir ağır qələmə alınan yazını yazacağımı ağlıma gətirmədiyimdən, daim qüdrətinə güvəndiyim Söz xəzinəsinin açarını itirmişəm.
Ondan zəng gözləyirdim
Mayın əvvəlləri idi. «Azərbaycan» nəşriyyatında görüşdük. «Kəlbəcər harayı» qəzetinin xüsusi buraxılışını («Ulu Öndər» adlı jurnalı) çap etdirirdi. Sözarası Sücaətin şeirlərini topladığını və çap etdirmək fikrində olduğunu bildirdi: «Sənin, maşallah, həm də fəxr edirəm ki, respublika mətbuatında dostların çoxdur, kitabı nəşr etdirsək, Sücaətin ruhu qarşısında borcumuzu qismən də olsa, ödəmiş olarıq»,-dedi.
Gəncəyə qayıdan kimi mənə zəng vurdu və dönə-dönə tapşırdı: «Bir macal tap, buralara da gəl, qalxaq Murova, nə mənim, nə də sənin 50 illiyində dağları ziyarət edə bilmədik…»
Heç indiyə kimi məni Gəncəyə dəvət eləməmişdi. Söz vermişdim ki, mütləq gələcəyəm, amma gedə bilmədim…
2004-cü il idi. Bir gün şair dostum Akif Səməd çalışdığım «Vətən səsi» qəzetinin redaksiyasına gəlib məni qınadı ki, «ayə, 45 yaşım tamam oldu, amma məni bir abzast yazı ilə təbrik eləmədin. Heç olmasa, bir nekroloq həcmində yazı yaz”,- deyib getdi.
Aradan bir-iki saat keçmişdi, qara xəbər özünü atüstü yetirdi: “Akif Səməd də belə getdi, ürəktutmasından”…
Təbriki gözləmədi Akif Səməd. Təbrik əvəzinə, (Təbriki gözləmədi vaxtımı varıydı Akif Səmədin?) bir ağı yazmalı oldum.
Yox, nə yaxşı ki, hər ikimiz bir-birimizin keçirə bilmədiyimiz «50 illik» yubileylərlə bağlı ürək sözlərimizi «Kəlbəcər harayı»na çıxara bildik.
Zəng gəldi…
Bu da 2008-ci il, 24 may!
O gün zəng gəldi…Amma, O, deyildi. Onun haqqında idi. Telefonun o başındakı hüzn, kədər dolu, titrəyişli nəfəs məni çaşdırdı. Təlaş və həyacanla Onun adını çəkdim:
-Zimistan müəllim?!
Telefon açan, mənə dağdan ağır bir xəbəri də çatdıran bu dəfə o deyildi.
-Zimistan müəllim…
O, sözünün ardını gətirə bilmədi. Qəhər onu boğdu. Düzü, ağlıma tamam başqa fikir gəldi. Hər dəfə oğlu Turalın vəziyyətini soruşanda, həsrətini boğa bilmir, sadəcə, «şükür»lə kifayətlənirdi.
50 illik yubileyi münasibətilə ( 4 il bu qara xəbərdən öncə) qələmə aldığım «İlk redaktoruma Əlifba müəllimim qədər borcluyam» yazımı oxuyub, mənə təşəkkürünü bildirmiş, – «mən sevinirəm ki, səni mətbuata gətirdim, çünki istedadına bələd idim»,-demişdi.
Bu yüksək ikirlər məni müəllim qarşısında dərsini bilməyən bir şagirdə çevirəndə, özünəməxsus tərzdə «Sən «Yenilik» qəzetinin yetirməsisən, bu, bizim üçün fəxrdir»,-deyəndə məni həm kövrəltmiş, həm də ürəkləndirmişdi.
Haşiyə və ya sözəqüvvət
Neçə illərdir ki, ünsiyyət tapdığım «Vətən səsi» qəzetinin əməkdaşları – baş redaktor Rafiq Fərəcov, redaktor müavini Nəsib Qaramanlı, müxbirlər İsa Musayev, Bilal Ənsər, Kəmalə Zeynalova, Tahirə Ağamirzə də Zimistan müəllimi mənim təqdimatımda tanımışdılar. Bakıya, bizim yanımıza sonuncu səfərində qələm dostum və iş yoldaşım İsa Musayev onunla şəxsən tanış olduqda bir daha mənə – «sən xoşbəxtsən ki, belə bir şəxsiyyətdən qəzetçilik və jurnalistlik peşəsini öyrənmisən»,-söylədi və əlavə etdi: «Zimistan müəllim, mən sizi Kəlbəcərin ensklopediyası hesab etdiyim «Kəlbəcər – Azərbaycanın qala qapısı» kitabından qiyabi tanıyırdım. Zəhmətinizin bəhrəsi olan Məhəmməd Nərimanoğlu bu gün də mətbuatda qazandığı uğurlara görə sizə minnətdardır. Bu nailiyyətlər təkcə Məhəmmədin deyil, həm də sizinkidir. Siz Azərbaycan mətbuatına peşəkar yazar, yurda, el-obaya, Vətənə bağlı vətəndaş, yurddaş yetirmisiniz».
Ömürnamədən sətirlər
Həsənov Zimistan Hüseyn oğlu 28 mart 1954-cü il tarixində Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kəndində anadan olmuş, 1976-cı ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirmiş, 1976-83-cü illərdə Kəlbəcərdə çıxan «Yenilik» qəzetində korrektor, ədəbi işçi, şöbə müdiri, redaktor müavini olmuşdur. 1983-87-ci illərdə Kəlbəcər RPK-da təlimatçı, 1987-ci il may ayının 7-də Azərbaycan KP MK-nın bürosu tərəfindən «Yenilik» qəzetinin redaktoru təyin edilmişdir.
1993-cü ildən «Kəlbəcər harayı»nın baş redaktoru vəzifəsində çalışmış Zimistan Həsənov respublika mətbuatında və rayon qəzetində dərc olunmuş çoxsaylı və həm də dəst-xətti ilə seçilən bədii-publisistik yazların müəllifidir.
Keçmiş SSRİ və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü idi. Bir neçə ədəbi-bədii və publisistik nəşrin redaktoru və naşiri olan Zimistan Həsənov 2001-ci ildə nəşr edilmiş «Kəlbəcər – Azərbaycanın qala qapısı» kitabının həmmüəllifi kimi də tanınmışdır. Bir oğlu, üç qızı var.
70+50=12 illik həsrət…
Kəlbəcərsiz keçən hər günümüz bir yaşanmamış ömrə bərabrdir. 1993-cü ildən doğma yuvasından perik düşmüş quşlar kimi, özümüzə isti yuva qura bilməyib, qəriblik ağrıları ilə baş-başa qalmışıq. 70 il ərzində kəlbəcərlilərin ictimai-sosial həyatının aynasına çevrilmiş «Yenilik» qəzetinin kollektivi də Kəlbəcərin işğalından sonra bir-birini itirdi. Heç doğma qəzetimizin 70 illiyinin necə gəlib çatmasından xəbərimiz yox idi. Məhz o ağır günlərdə qəzeti yaşatmaq, Kəlbəcərin və kəlbəcərlilərin harayını cəmiyyətə çatdırmaqdan müqəddəs bir iş olmadığını yaxşı bilən Zimistan müəllim «Yenilik»də «Kəlbəcər harayı»nı çəkdi. O vaxtdan ötən 16 il ərzində on altı min dəfə kəlbəcərlilərin dərd-sərini dinlədi və qəlbinin çırpıntıları, qələminin gücü ilə yazdı, quruca bir təsəlliyə möhtacların ümid ocağına çevrildi və çoxları bilmədi ki, özünün dərd-səri başından aşır.
…Kəlbəcərin zirvəsi sayılan Dəlidağın ətəklərində yerləşən Başlıbel kəndi Azərbaycana barmaqla göstərilən neçə-neçə ziyalı yetişdirib. Müqəddəsliyi qədər də intellektual baxımdan ən inkişaf etmiş Başlıbel Kəlbəcərin işğal günlərində də seçildi. Kəndin yetirmələri düz 2 iki aydan da artıq müddətdə düşmənə baş əymədilər. Gecələr kəndə baş çəkən, gündüzlər yağıya qan udduran igid başlıbellilər mağara və kahalarda yaşamağı qaçqın- köçkünlükdən üstün bildilər və son nəfəslərinə, son nəfərədək döyüşdülər. Ona görə də Portdada gecələr qazılan məzarlara qoşa-qoşa gömüldülər, ağlaşma-şivənsiz, səssiz-səmirsiz.
Bəli, o günlər Zimistan müəllimin yaddaşına və qısadan-qısa ömrünə qənim kəsildi. Atası, ağzı Quran kəlməli, kəndin sayılıb-seçilən ağsaqqallarından biri, yurddan çıxmayan Hüseyn əmi düşmən gülləsinə tuş gəlsə də, onun həyat yoldaşı Çiçək xala yağı girovui oldu. Əsirlikdən qurtardıqdan sonra isə yurdda qalanların dərd-sərini yumaq kimi sinəsinə düyünlədi…
2004-cü ildə «Yenilik» qəzetinin 70, Zimistan müəllimin isə 50 yaşı tamam oldu. «Vətən səsi» qəzetində «70 yaşlı «Yenilik» qəzetinin 12 illik «Kəlbəcər harayı» başlıqlı bir məqalə ilə ilk redaktorumu və doğma, lakin aralı düşdüyüm kollektivimi bu münasibətlə təbrik edəndə də qəlbimdən qara qanlar axdı. Nədənsə, həmişə məndən müxtəlif janrlı yazılar gözləyirdi. Bəlkə də bir şagird kimi əlimdən tutub mənə məqalə yazmağı öyrədən, qəzetçiliyin sirlərini açan müəllimim bundan sevinirdi. Sevincli günlərimiz perik düşdüyündən, daim fikirli, qayğılı görünürdü.
O, sadəcə, jurnalist deyildi…
Toy-nişanların ağsaqqalı kimi də özünü sevdirmişdi. Kəlbəcər şairlərinin, xüsusən Dədə Şəmşir, Bəhmən Vətənoğlu, Sücayət, Qəmkeş Allahverdi, Ənvər Rza, Əli Qurban Dastançı, Şamil Əsgər, Mirsəyyaf Zamanlı, Dəmirçi Abbas… və s. kimi ustadlarımızın sinədəftəri idi. Bu təbliğ mənəvi tərbiyənin, Kəlbəcərə bağlılığın bariz nümunəsi idi. Nitqi, diksiyası, səsi dağ çaylarına bənzəyirdi; gahdan coşub-daşar, gahdan da Tərtərin, Tutqunun həzin nəğməsinə dönərdi.
İndi bir ansamblın da musiqisi kədər notlarına köklənib. Natiqin, Bahadurun tarı, İlqarın, Nurəddinin qarmonu, Sadiqin kamançası, Bünyamin və Natiq Cəfərov qardaşlarının (onlar da bşlıbellidilər) Ədalətin sazı, Şəfanın, Kürdoğlunun, Hacı Məhəmmədin, Ziyadxan müəllimin, Baloğlanın, sadalaya bilmədiyim daha neçə-neçə bal nəfəsli müğənnilərimizin səsi, zənguləsi batıb…
Zimistan müəllim respublikada ən gənc yaşlarından redaktor olan jurnalist idi. 32 yaşında Azərbaycan KP MK-nın o zamankı katibinin 1987-ci il iyunun 1-də onun barəsində söylədiyi fikirlər belə idi: «Biz sənə məsul bir vəzifə həvalə edirik, çünki çox cavansan, 32 yaşda rayon qəzetinin redaktorluğu böyük etimaddır, bunu heç vaxt yaddan çıxarma…».
Heç nə yaddan çıxmadı, amma…
Zimistan müəllim yaddan çıxarıldı. Beş il Kəlbəcərin mühasirə, 16 il isə qaçqınçılıq-köçkünçülük ilərində hansı maddi-mənəvi çətinliklərlə qəzet çıxarmağın nə demək olduğunu o müdhiş günləri yaşamayanlar bilmzlər.
Kəlbəcərin işğal günlərində rayon tamamilə boşalsa da, O, kollektivi başına yığıb iş yerini tərk etmir və ümid dolu nəzərlərini Bakıdan gözlənilən xəbrlərə dikmişdi. Məhz ona görə də, hətta redaksiyanın qapılarını bağlamadı.
Zimistan müəllim 70 yaşlı qəzetin 50 yaşlı redaktoru olanda düşünürdüm ki, nəhayət, onun çəkdiyi əzab-əziyyət, keçdiyi yaradıcılıq yolu, bir sözlə, Vətənə və xalqa xidməti əlaqədar təşkilatlar, heç olmasa, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi tərəfindən qiymətləndiriləcək. Min təəssüf ki, illərdən bəri hər ikimizin apardığı araşdırmaları kitaba çevirəndə də yada düşmədi. «Səbirli ol»,-dedi. Səbrimizi uzadb, ömrümüzü qısaltmağımızın fərqinə varmırıq. Bir də o zaman başımızı qaldırırıq ki, «olan-olub, keçən-keçib»…
Dəlidağda qalam qaldı
Dəlidağın başını almış qara buluddan bu dəfə nə yağış yağacaq, nə dolu. Qəhər yağacaq, qəm-qüssə, kədər, dərd-ələm ələnəcək elsiz qalan yurdlarımızın üstünə vallah!
Belə ölümmü olardı?!
Bəs biz Sücayətimizin şeir sovqatını ellərə yayacaqdıq?! Bu nə insafsız ölüm idi haqladı səni, müəllim?! İndi Turalını necə ovundurum?! Sənin gizlicə çəkdiyin ürək ağrılarını unutdurmağa və ovundurmağa çalışmış ömür-gün yoldaşınız Miyasət xanım məni qınamayacaq ki, bu nə yazıdı?! Mən sizdən ağızdolusu danışdığım kimi yaza bilmirəm: qələmimi sındırmısan, gözlərimdən leysanı selləndirmisən, qədrimi qəlbiləndirmisən, müəllim!.
Qəhərindən qədrincə dadıbmış,
Baharına yazılıbmış zimistan.
İndi bizə bu göz dağı məzarın,
Göz yaşıyla qazılbmış, Zimistan!
Kədər səni əyməsə də yıxdı ki,
İldırımlar kürəyinə çaxdı ki.
Eynim yaşı sinən üstə axdı ki,
Yazılanlar pozulubmuş, Zimistan!
Məhəmmədə arxa-dayaq sən oldun,
Şər işlərdən kənar gəzdin, gen oldun.
Gedəndə də bu dünyadan şən oldun,
Yozumlarım yozulubmuş, Zimistan!
Bir qəhər də məni yamanca boğur. Bilmirəm ki, nədəndir, hamının, hər kəsin dərd-sərinə şərik çıxan qələm adamları haqqında niyə sağlığında qısqanclıqla, xəsisliklə söz açılır. Elə qəhərindən qədərincə dadan, ömrünün bahar fəslinə zimistan yazılmış, qələm müəllimim Zimistan kimi…
Bu da olsun sonluq qoya bilmədiyim yazımın proloqu. Qoy Zimistan müəllimin, Kifayət Umudqızının, Qənifə xanım Səmədovanın… ruhu şad olsun ki, Kəlbəcərimiz 2020-ci ildən azad edilib.
Malik Zeynalov, Qəhrəman Nağıyev, Vidadi Məmmədov, Musa Əziz, Köçəri Orucoğlu, Oqtay Salahov, nəhayət, Başlıbelin əli qələmli professoru Əli Mirzəyev yazsaydı, görən daha nələri əlavə edərd?! Yaza bilsəydilər, biləcəydim ki, «Yenilik» qəzetinin hər sətrində onların da qəlb döyüntülər qalıb.
Qəddini düz saxla, Dədidağ kimi, Tural! Sən Zimistan müəllim kimi atanın tək oğlusan!
Şiraslan qardaş, Zimistan müəllim kimi arxa-dayaq itirsən də, itirdiklərinin sayı-hesabı yoxdur. Yoxluğuna tablaşa bilsən də, bu dərdi də al çiyinlərinə, yön tut Murova, Dəlidağa! Kəlbəcərdən nigaran ruhların məkanına…
www.102info.az
